OPERA DES MAROLLES / BUURTOPERA

PRESENTATION DE PROJET /

L'OPERA DE QUARTIER DE WALTER HUS

Sous forme de question/réponse

D’où vient l’idée d’opéra de quartier ?

L’idée part des Brigittines. Dans le quartier historiquement populaire et pauvre que sont les Marolles, la culture vient s’imposer par les nouvelles constructions des Brigittines. Au démarrage de cette nouvelle étape de fonctionnement, les Brigittines ont cherché des possibilités d’approfondir les liens avec leur quartier. Comme le travail de la voix appartient à sa mission de base, l’idée est née de créer un ensemble vocal des Marolles, dans lequel les gens des Marolles se réuniraient pour chanter ensemble.

Comment êtes-vous entré dans ce projet ?

Dans le cours de ma carrière, j’ai souvent collaboré avec les Brigittines. Depuis, un respect mutuel s’est installé. Monique Duren, directrice artistique, m’a demandé de faire partie de ce projet. Il se fait que au cours de ces dernières années je me suis passionné pour le travail vocal des voix à l’état brut. Dans le cadre de mes occupations éducatives, j’ai monté plusieurs productions dans ce domaine là (Ville fragile, Zoulou babelles, New sound, …). De là, j’ai construit toute une série d’idées et de techniques en sachant que, tôt ou tard, j’allais les mettre en oeuvre dans un contexte plus grand. Il allait de soi que je n’allais pas laisser passer cette occasion.

Comment doit-on s’imaginer la musique que l’ensemble vocale va produire ? Ce sera de la musique déjà existante où autre chose ?

Lors de notre discussion avec les Brigittines, il est paru comme évidence que le projet serait résolument expérimental. A la recherche de nouveaux horizons musicaux, je me suis imaginé la notion de tribu. Un groupe de personnes qui se diffèrent des autres par leurs moyens d’expression. Je veux dire qu’à travers du processus de travail, nous allons développer notre propre langage, une façon de chanter ce qui- jusqu’à ce jour- est inexistant. Cette langue constitue l’idée du groupe, comme par exemple le chant polyphonique est un des piliers de base de la culture des Pygmées. Dans le roman « Châteaux de rage » d’Alessandro Baricco (qui se joue dans un petit patelin éloigné de tout, hors du temps, sans aucune notion d’art ou de culture), il existe un tel groupe de chanteurs qui, sous l’impulsion d’un dirigeant fou, font de la musique d’avant-garde sans le savoir. Très comique.

Comment cette tribu va-t-elle se structurer et s'organiser par

rapport à l'extérieur?

On pourrait le comparer à une équipe de foot. Dans sa relation avec l’extérieur, un tel club se comporte comme représentant d’un village, une ville ou un quartier. Les supporters voient dans leur club un miroir de leurs propres personnalités. L’ensemble vocal des Marolles devient, d’une façon semblable, représentant de son quartier. Dans le quartier naîtra le sentiment : Ce sont nos chanteurs.

Ce qui est valable aussi quand « on joue en déplacement » dans d’autres quartiers, d’autres villes,… on restera toujours la délégation des Marolles. Dans son fonctionnement interne, un tel club de foot se constitue d’un groupe de gens avec leurs capacités spécifiques mais aussi avec leurs faiblesses. C’est à l’entraîneur de faire valoir tout le monde pour que l’ensemble devienne le plus fort possible. Au sein de ce groupe de chant, je ne sais pas encore à quel type de personnes j’aurai à faire.

Il y aura des gens qui ont déjà une expérience musicale : partant du « bathroom singer », passant par le chanteur de charme dans les cafés du Vosseplein, jusqu’ à la voix d’opéra accomplie de la voisine. A côté de cela, il y aura aussi les débutants absolus, pour qui la découverte de leurs voix doit encore commencer. En tant qu’ « entraîneur » je dois créer la confiance afin de jouer de tous ses points de vues dans un ensemble cohérant. Tout comme au foot, il s’agit d’un jeu qui se joue en groupe.

La seule différence est que dans ce projet les règles du jeu ne sont pas définies à l’avance mais s’établiront au travers du processus de travail.

Comment aller vous recruter les participants ?

On ne doit pas commencer de zéro. Entre les Brigittines et le quartier il existe déjà beaucoup de contacts. Maintenant il s’agit de faire passer l’information signalant qu’un grand projet musical est en chantier et que la possibilité d’y collaborer existe. Au mois de septembre on organisera des auditions pour qu’en octobre on puisse démarrer avec un groupe de base. Le but est d’arriver à un groupe de 25 personnes de préférence avec un background le plus hétérogène possible. Il va de soi que ça ne serra pas facile, des gens disparaîtront et s’ajouteront tout au long du processus.

Est-ce que des gens de l’extérieur peuvent faire partie du groupe ?

Pourquoi pas, si on continue le parallèle du club de foot, là aussi il y a des joueurs qui viennent d’ailleurs qui défendent les couleurs de l’équipe avec pas moins de conviction. En tout cas, la majorité doit avoir un lien direct avec le quartier sinon on parle plus du même projet. Rien n’exclut que des intéressés d’autres quartiers viennent se joindre à nous.

Quel est le profil du participant ?

Si on parle de capacités purement musicales, je n’ai pas beaucoup d’exigences : lire des notes, ou jouer d’un instrument n’est pas une condition. La musique qu’on fera avec « la tribu » sera basée sur des principes et des stratégies et non sur des partitions écrites. Au niveau de la voix, je n’ai pas de critères de sélection bien délimités. Chaque voix à sa beauté. Une voix rauque peut émouvoir à cause de ce grain particulier. Ce qui importe c’est la volonté de chanter, de faire sortir cette voix.

Il faut que ce soient des gens prêts à prendre le risque de faire un pas dans l’inconnu. C’est ce qui est essentiel en art : arriver là ou personne n’a encore mis les pieds. Des personnes qui ne craignent pas une dose d’incertitude, voire de chaos. Les œuvres d’art ne naissent jamais comme un produit fini mais prennent forme dans un processus lent de raffinement d’idées et de sentiments qui étaient au départ chaotiques.

En résumé, les participants sont des esprits aventureux, qui aiment chanter et qui ont des désirs de construire quelque chose dans les années qui suivent de façon conséquente.

Qu’est-ce qu’on attend d’eux et que peuvent-ils attendre en retour ?

Commençons par la deuxième partie de la question. Les chanteurs rentrent dans le domaine de la création. Cette création est partout, elle n’appartient pas exclusivement au domaine de l’art. Un cuisinier qui prépare un bon repas utilise les mêmes réflexes créateurs qu’un compositeur qui crée une symphonie. Néanmoins, le processus de création artistique se passe en dehors de la réalité, il constitue un laboratoire hi-tech pour les impulsions créatives. Il est intéressant d’entrer en contact avec la création dans sa forme la plus cristallisée. Pour les participants cela devient une source riche de réflexion sur leurs métiers, leurs émotions, leurs corps,…

 Je ne donnerai pas des « cours de chants ». Ce que je travaillerai par contre c’est le mécanisme qui pousse quelqu’un à émettre un son et de s’engager dans des combinaisons qu’on appelle : musique.

Rassurez-vous, tout cela sonne très sérieux mais peut aussi bien être très comique. Je suis convaincu d’ailleurs qu’on aura l’occasion de rire beaucoup. J’attends des participants une présence concentrée. On travaille une soirée par semaine, le lundi. Les sessions durent deux heures. Ce n’est pas beaucoup. Je demande d’être présent de façon conséquente et de contribuer à la pensée, de s’engager pour arriver à un résultat. Ce n’est pas une réunion de bavardage, c’est du travail.

Comment voyez-vous l’évolution du travail dans le temps ?

J’ai limité mon propre engagement vers ce projet consciemment à deux ans. Au cours de cette période, j’aurai établi une dynamique qui peut exister sans moi. Quelqu’un d’autre pourra reprendre le flambeau et monter de nouveaux projets avec l’ensemble. A la fin de cette période de deux ans, ce travail aboutira à un « opéra de quartier ». Tout le planning se construit en fonction de ce résultat final. En septembre 2007, les auditions commencent.

A la fin de ce mois, on aura déjà une idée plus claire des matières premières avec lesquelles on travaillera, c'est-à-dire les chanteurs. En octobre 2007, les répétitions réelles commencent. Là, on développera de manière systématique le vocabulaire de base, non seulement musical mais aussi au niveau du contenu. Je prendrai note systématiquement de tout ce qui se dit durant ces rencontres. Jusqu’à insérer des sessions de brain-storming où d’associations d’idées qui mèneront à des contenus significatifs. De retour dans la solitude de mon studio, j’évaluerai les résultats de ces sessions et les transformerai en idées de textes à travailler dans les sessions suivantes. De là de nouvelles idées naîtront et ainsi de suite. De cette façon apparaît une interaction entre mon travail individuel de composition et la créativité des chanteurs. En janvier 2008, des apparitions surprises dans les Marolles commenceront. Ce seront des petites performances dans des localités diverses non annoncées et basées sur un nombre limité de contenus et d’idées musicales. Cela se fera sous forme de tournage de film : des petites mises en scènes qui peuvent s’insérer comme support supplémentaire dans l’opéra que l’on est en train de construire. Le film permettra de travailler avec le contexte privé des chanteurs, filmer des scènes dans leurs maisons, des rencontres entre les chanteurs en dehors du contexte de l’opéra,… Cette ligne cinématographique sera développée plus tard comme une constituante à part entière. Juin 2008, on augmente la fréquence de répétitions afin de présenter un concert (ou une série de concerts) aux Brigittines fin juin. Ce concert se construira autour du matériel qu’on aura créé durant les mois qui précèdent. Il doit être considéré comme une exécution concertante d’un work in progress présentant des fragments isolés. Dans le cadre de l’opéra à venir ce passage intermédiaire nous fournira un moment de réflexion intéressant. En même temps, ce concert fera connaître l’opéra aux programmateurs de concerts qui l’intégreront dans leurs saisons.

Eté 2008, le travail de l’univers cinématographique continuera avec les participants selon leurs disponibilités. (Enregistrements sur la foire du midi, karaoké,…). Septembre 2008, on démarre la version définitive de l’opéra. L’ensemble des principes musicaux, vocaux et contextuels apparus jusqu’ici sera mis dans un contexte dramaturgique équilibré. Le travail de théâtralité (scénographie, costumes,…) sera mis en place avec des collaborateurs externes. Le rythme des répétitions prendra une cadence journalière jusqu’à la première. Après commencent les tournées.

Comment cet opéra cadre-t-il dans votre propre œuvre, dans quel sens s’inscrit-il dans la lignée de vos opéras précédents ?

Faire des opéras m’a toujours attiré, mais avec l’opéra comme phénomène social, j’ai une relation double. Pour moi, l’institut opéra se situe du côté de l’instance du pouvoir. C’est un lieu où les gens biens et aisés retrouvent facilement une confirmation de leur statut. Ceci est visible dans l’organisation hyper hiérarchique d’une maison d’opéra, mais aussi en ce qui se montre sur scène. Jusqu’à la fin du 19ème siècle, l’opéra avait encore une relevance politique et sociale. Rappelons nous que c’est une représentation d’opéra qui a provoqué la naissance de la Belgique. Au 20ème siècle, l’opéra est rentré dans le domaine de l’esthétique pure. Malgré l’immense richesse musicale qui a été crée dans ce siècle, je reste sur une impression de ne voir qu’une répétition de schémas identiques. L’idée d’un opéra populaire n’est certainement pas nouvelle. Rappelons « l’Opéra de quat’sous » de Weill ou même « la Flûte enchantée » de Mozart, des opéras qui- en leurs temps- ont signifié une rupture radicale avec ce que l’opéra représentait alors. Dans tous mes opéras, j’ai cherché à introduire des éléments de subversion qui attaquent la nature même de l’opéra, qui percent sa bulle d’exagération sentimentale, qui remettent en question l’utilisation de la voix gonflée (bien que magnifique), qui minent le systématique de la narrativité etc. . Dans ce sens cet « opéra de quartier » est une suite naturelle de mon parcours. Seulement, on va très loin maintenant. Presque toutes les certitudes sont hors bord. Pas de chanteurs accomplis, pas de livret, pas de scène, pas d’orchestre,… il n’y a que le principe de rencontres entre des personnes en chair et en os, qui m’inspireront par leurs voix, leurs rayonnements, l’histoire de leurs vies, leurs réalités quotidiennes. De mon côté, en les laissant entrer dans mon alchimie personnelle, je pourrai les inspirer et créer un contexte de confiance dans lequel ils pourront montrer le meilleur d’eux-même.

Septembre 2007

PRESENTATIE VAN HET PROJECT /

INTERVIEW MET WALTER HUS

Hoe is het idee van de "Buurtopera" ontstaan?

Zoals u weet is er op gebied van urbanisme van alles aan de gang rond het Brigittinenkerkje in de Marollen. Eerst en vooral werd er naast het historische pand een nieuw gebouw opgetrokken, met dezelfde dimensies maar met een hedendaagse vormgeving, een soort moderne tweelingzus als het ware. Hierin zijn bureaus, repetitiestudio's, technische ateliers, een concertzaal, restaurant enz. gevestigd. Binnen het zelfde urbanisme-projekt kadert ook nog een nieuw parkje en een pand met kunstenaars-ateliers. Dit alles wordt inhoudelijk gerund door vzw "Les Brigittines". Dit is kortom een hele ingreep van "de cultuur" binnen een buurt die historisch altijd een van de meest volkse (en dus arme) van de stad geweest is. De organisatie "Les Brigittines" wou bij het begin van deze nieuwe fase in hun werking dan ook zijn banden met de buurt hechter maken. De vzw heeft in zijn basisopdracht ondermeer het werken rond de stem. Hieruit ontstond dus het idee om een soort "vocaal ensemble van de Marollen" te maken waarin mensen uit de buurt onder deskundige leiding en op regelmatige basis zouden tesamen komen om te zingen.

Hoe bent u zelf bij het projekt betrokken geraakt?

Ik heb in de loop van mijn carrière meermaals met de organisatie samengewerkt en ik denk dat er een wederzijds respekt gegroeid is. Monique Duren, artistiek directrice van Les Brigittines, vroeg me in eerste instantie advies rond het projekt, of ik niemand kende enz.. Nu is het zo dat ik de laatste jaren zelf erg geïnteresseerd geraakt ben in vocaal werk met niet geschoolde stemmen. In het kader van mijn educatieve bezigheden heb ik zelf verscheidene kleinschalige producties in die zin opgezet (Ville Fragile, Zoulou Babelles, the New Sound enz.) Van daaruit heb ik een hele reeks inzichten en technieken opgebouwd en vroeg of laat was ik van plan om die in een grotere context uit te werken. Het sprak vanzelf dat ik deze kans niet wou laten voorbijgaan.

Wat moeten we ons inbeelden bij de muziek die dit vocaal ensemble gaat voortbrengen? Gaan jullie bestaande muziek uitvoeren of wordt het iets anders?

Neen, het wordt een resoluut experimenteel projekt en daarmee zit ik helemaal in de lijn van "Les Brigittines". Het is de bedoeling nieuwe muzikale horizonten te gaan verkennen. We kunnen dat doen vanuit een soort "stam"-gevoel. Ik bedoel hiermee dat we doorheen het werkproces een eigen taal kunnen ontwikkelen, een manier van zingen die tot op heden onbestaande is. Deze taal vormt de identiteit van de groep, zoals bijvoorbeeld polyfone samenzang een van de basispijlers van de pygmeeën-cultuur is. In de roman "Kastelen van Woede" van Alessandro Baricco die zich afspeelt in een godvergeten dorpje in een godvergeten tijd, zonder enige notie van kunst of cultuur, is er zo'n zanggroep die onder leiding van een gekke dirigent zonder het te weten avant-garde muziek maakt. Heel grappig! Met "stam"-gevoel hebben we het ook over menselijke relaties. Vergelijk het met een voetbalclub. Naar buiten toe vertegenwoordigt zo'n club een dorp of stad of buurt. Supporters zien in hun club een soort afspiegeling van hun eigen persoonlijkheid. Het vocaal ensemble van de Marollen kan op die manier ook een soort vertegenwoordiging zijn van de buurt. Als er goed gewerkt wordt en het ensemble kan regelmatig naar buiten komen dan kan in de buurt het gevoel onstaan van : dat zijn "onze zangers". Dat geldt ook naar buiten toe, als we "op verplaatsing" spelen, in andere quartiers, andere steden. Steeds blijven we toch een soort afvaardiging van de Brusselse Marollenbuurt. Naar binnen toe functionneert zo'n voetbalclub als een groep mensen met specifieke capaciteiten en zwakheden. Aan de trainer om iedereen zodanig te gaan uitspelen dat het geheel zo sterk mogelijk wordt. Binnen deze zanggroep heb ik er nog niet de minste idee over met welke mensen ik ga te maken krijgen. Ongetwijfeld zullen daar mensen inzitten die al muzikale ervaring hebben, van de "bathroom singer" die in ieder van ons schuilt, over de charmezanger in de cafeetjes van het Vossenplein, tot misschien wel een volleerde operastem die per toeval in de buurt woont. Daarnaast zullen er misschien echte beginners tussenzitten, mensen die hun stem nog volledig moeten ontdekken. Als "trainer" moet ik proberen het vertrouwen te creëren om al die verschillende invalshoeken uit te spelen binnen een coherent geheel. Net zoals bij voetbal gaat het om een soort spel dat in groep gespeeld wordt, met dit verschil dat in dit projekt de spelregels niet op voorhand vastliggen maar doorheen het werkproces zullen gedefinieerd worden.

Hoe ga je de mensen die deelnemen aan het projekt recruteren?

Er moet gelukkig niet van nul begonnen worden. Tussen Les Brigittines en de buurt bestaan er al heel wat contacten. Nu is het zaak om de informatie door te geven dat er een groot muzikaal projekt op stapel staat en dat de mogelijkheid bestaat om hieraan mee te werken. In de maand september zullen we audities organiseren zodat we in oktober met een begingroep van start kunnen gaan. Ik streef naar een groep van vijfentwintig mensen, liefst met een zo heterogeen mogelijke achtergrond. Het spreekt vanzelf dat dit niet zo eenvoudig wordt. Er zullen mensen wegvallen en bijkomen doorheen het proces. Daar moeten we rekening mee houden.

Kunnen er ook mensen van buitenaf in betrokken worden?

Waarom niet? Als we de parallel van de voetbalclub doortrekken heb je daar ook spelers die van elders komen, maar toch de kleuren van de ploeg verdedigen met niet minder vuur. Ikzelf woon ook niet in de Marollen. Het zwaartepunt van de groep moet in ieder geval uit de direkte omgeving van de Marollen komen, anders slaan we de bal volledig mis. Maar niets sluit uit dat geïnteresseerden uit andere buurten zich daarbij komen aansluiten.

Wat is het profiel van de deelnemers die je voor ogen hebt?

Als we het hebben over specifiek muzikale capaciteiten heb ik niet veel eisen voor de deelnemers: noten lezen is geen voorwaarde. De muziek die we met "de Stam" gaan maken zal gebaseerd zijn op principes en strategieën maar niet op geschreven partituren. Op stem-gebied heb ik al evenmin vastomlijnde selectie-criteria. Iedere stem heeft zijn schoonheid vind ik. Een hese stem kan juist ontroeren door die heesheid. Wat belangrijk is is de "wil" om te zingen, om die stem naar buiten te laten komen. Het moeten mensen zijn die bereid zijn een stap in de leegte te durven zetten. Daar gaat het om in kunst: daar komen waar nog niemand geweest is. Mensen ook die niet bang zijn voor wat onzekerheid, chaos. Men moet namelijk beseffen dat kunstwerken nooit onstaan als afgewerkt product, eerder als een langzamerhand ordenen van chaotische gevoelens of ideeën. Mensen ook die niet te vroeg eieren voor hun geld kiezen: het is niet omdat we bijvoorbeeld een klein dingentje hebben dat tamelijk goed functionneert dat we ons daarop moeten vastpinnen en dat blijven doen, uit schrik dat er niets anders en beters gevonden kan worden. Samengevat zouden we kunnen zeggen: de deelnemers die we zoeken zijn avontuurlijke mensen die graag zingen en die zin hebben om consequent iets op te bouwen gedurende de volgende jaren.

Wat wordt van hen verwacht en wat hebben zij te verwachten binnen dit projekt?

Laat ik met het laatste beginnen. Wie dit projekt binnenstapt stapt het domein van de "creatie" binnen. Nu is creatie iets dat niet alleen tot het gebied van de kunst behoort. Een kok die een lekkere maaltijd kookt gebruikt dezelfde creatieve reflexen als een componist die een symfonie schrijft. Een artistiek creatie-proces speelt zich echter af buiten het domein van de werkelijkheid en is in die zin een perfect high-tech laboratorium voor creatieve impulsen. Ik denk dat het voor veel mensen interessant kan zijn om in een dergelijke uitgekristalliseerde vorm met creatie bezig te zijn. Het kan voor de deelnemers een rijke bron van reflectie worden op hun beroep, hun emoties, hun lichamelijkheid, enz. Ik ga mij niet bezighouden met "zangles" te geven. Mensen die daarop zinnen kunnen beter ergens anders terecht. Waar ik wel wil aan werken is aan het hele mechanisme dat iemand er toe leidt om een klank uit te stoten en met die klank combinaties aan te gaan die muziek heten. Dat klinkt allemaal heel serieus, maar dat kan ook best grappig zijn natuurlijk. Ik hoop dat er veel gelachen kan worden in dit projekt.

Wat er van de mensen verwacht wordt? Vooral geconcentreerde aanwezigheid zou ik zeggen. Er wordt één avond per week gewerkt, de maandagavond. De sessies duren twee uren. Dat is niet veel. Ik vraag van de mensen dat ze consequent aanwezig zijn en gedurende die twee uren intensief mee-denken, zich mee-engageren met de creatie. Het is geen babbel-kransje. Er moet gewerkt worden.

Hoe ziet u de evolutie van het werkproces in de tijd?

Mijn eigen engagement naar dit projekt toe heb ik doelbewust beperkt tot twee jaar. Tegen dan hoop ik iets uitgebouwd te hebben dat daarna ook zonder mij kan bestaan. Als het voor mezelf, het vokaal ensemble en de organisatie evident is om samen door te gaan, dan doen we dat, maar in principe kan iemand anders kan dan de fakkel overnemen en met het ensemble projekten gaan ondernemen. Aan het einde van die periode van twee jaar moet dit werk uitmonden in de "buurtopera". Hoe die eruit zal zien weet nog niemand. Ik heb er een soort intuïtief beeld van en daar naartoe moet vanaf vandaag vanuit het niets opgebouwd worden. Zoals gezegd beginnen we in september 2007 met audities. Op het einde van die maand zullen we dus al een duidelijker beeld hebben over de grondstoffen waarmee gewerkt kan worden, de zangers. Vanaf october 2007 beginnen de wekelijkse repetities. Daar gaan we systhematisch het basis-vocabularium ontwikkelen. Dit bedoel ik niet alleen muzikaal, maar ook inhoudelijk. Ik ga consequent nota laten nemen van alles wat gezegd wordt tijdens die ontmoetingen, misschien zelfs doelbewuste brain-storming sessies inlassen waar associaties van ideeën naar betekenis-inhouden kunnen leiden. De neerslag van die sessies neem ik dan weer mee naar huis, zodat ik ze in de week voorafgaand aan de volgende repetitie kan onderzoeken op hun waarde en eventueel uitwerken tot tekst-materiaal voor de komende repetitie enzovoort. Op die manier ontstaat er een interactie tussen het individuele compositie-werk in mijn studio en de creativiteit van de zangers tijdens de repetities. Vanaf januari 2008 wil ik, losstaand van de wekelijkse repetities, af en toe naar buiten komen met de groep. Kleine optredens in verschillende locaties van de Marollen, onaangekondigd, gebaseerd op een beperkt aantal muzikale en inhoudelijke ideeën, steeds met een gedefinieerd mise-en-scène idee. Die verassings-acts kaderen voor mij ook in het gebruik van het medium film in de uiteindelijke opera in die zin dat deze acts vanuit een filmische benadering kunnen opgezet worden, als mini-tournages van scènes die we later in de opera gaan gebruiken. Misschien kan er via film zelfs met de privé-context van de zangers gewerkt worden, scènes filmen bij hen thuis, ontmoetingen tussen verschillende deelnemers in familiale context enz. Naar juni 2008 toe willen we de repetitie-frequentie opdrijven om eind juni een echt concert (of reeks concerten) te kunnen voorstellen in de ruimtes van de Brigittinen. Dit gaan we opbouwen rond al het materiaal dat we in de voorafgaande maanden gecreëerd hebben. Misschien zullen hier al betekenis-inhouden voorgesteld worden, maar die zullen dan eerder het karakter van losstaande fragmenten hebben, niet gekaderd in een alles omvattende dramaturgische context en niet op een theatrale manier uitgewerkt. Het concert kan beschouw worden als een concertante uitvoering van een work in progress. In het kader van het nog te komen totale uitgewerkte opera moet deze tussenstap ons een interessant reflectie-moment bieden: wat werkt, werkt niet, hoe zou het wel kunnen werken, wat ontbreekt er, waar zitten incoherenties enz. Tevens kan dit dit concert de mogelijkheden geven aan concert-organisatoren om met het werk kennis te maken en de toekomstige opera-voorstelling eventueel te boeken in hun programmatie van het volgende jaar. In de zomermaanden van 2008 kan met individuele deelnemers naar gelang beschikbaarheid verder gewerkt worden aan het filmisch universum. Ik denk hierbij aan opnamen op de Foire du Midi. Vanaf september 2008 starten we met het werk aan de opera in zijn totaliteit zoals hij in juni 2009 te zien zal zijn. Het geheel van muzikale, vocale en inhoudelijke principes die tot dan toe aan bod gekomen zijn moeten dan in een dramaturgisch verantwoorde context gebracht worden, er moet worden gewerkt aan theatraliteit, kleding, scenografie enz. De productionele context moet verstevigd, Eventueel moeten er bijkomende medewerkers aangesproken worden. De laatste weken voor de première moet er bijna elke avond kunnen gewerkt worden. Daarna zou het fijn zijn om met deze productie op tournee te gaan. Maar daar zijn we op dit moment nog lang niet aan toe. Hoe kadert deze opera in je eigen werk, in welke zin gaat het verder op je vroegere opera's. Ik ben altijd erg aangetrokken tot het maken van opera's, maar met opera als dusdanig als sociaal fenomeen heb ik een zeer dubbelzinnige relatie. Het instituut opera staat voor mij als een instantie die zich volledig aan de zijde van "de Macht" situeert. Een plaats waarin de gegoeden en machtigen van deze wereld met plezier een bevestiging kunnen vinden van hun status. Dat kenmerkt zich ondermeer in de door en door hiërarchische organisatie van zo'n operahuis, maar ook in wat er op de scene zelf te zien is. Tot op het einde van de negentiende eeuw had opera nog een politieke en sociale relevantie. België is ontstaan na een opera-uitvoering remember. In de twintigste eeuw is de opera stilaan tot het domein van de pure esthetiek gaan behoren. Er is natuurlijk enorm veel en verschillende prachtige muziek gemaakt maar toch heb ik het overheersende gevoel dat wat binnen dat operagebouw gebeurt toch altijd een beetje hetzelfde is, een herhaling van een stramien. Het idee van een volkse opera is natuurlijk niet nieuw. Denk maar aan de Dreigroschenoper van Kurt Weill of zelfs de Toverfluit van Mozart, voorstellingen die op dat moment in de tijd een radicale breuk betekenden met wat opera toen als instituut voorstelde. In al mijn opera's tot nu toe heb ik er steeds naar gezocht om subversieve elementen binnen te brengen, dingen die het wezen van de opera zelf aantasten, die de opgeblazen dramatiek doorprikken, die het weliswaar prachtige maar opgeblazen stemgebruik op de korrel nemen, die de systhematiek van de narrativiteit ondermijnen enz. In die zin is deze "buurtopera" voor mij een natuurlijk vervolg van mijn parcours, alleen gaat het ditmaal erg ver. Zowat alle zekerheden liggen overboord. Er zijn geen geschoolde zangers, er is geen libretto voorhanden, er is geen scène, geen orkest.. er is alleen het principe van een "ontmoeting" tussen mensen van vlees en bloed, mensen die mij zullen inspireren door hun stem, hun uitstraling, hun levensverhaal misschien, hun dagelijkse realiteit. Mensen die ik op mijn beurt kan inspireren door een vertrouwenscontext te creëren waarin ze het beste van zichzelf kunnen laten zien, of door hun binnen te laten in mijn peroonlijke alchemie die ik in de loop der jaren ontwikkeld heb om verbanden mogelijk te maken waar op het eerste zich geen verbanden zijn.

September 2007